close
تبلیغات در اینترنت
سبک بازگشت
.X.

سبک بازگشت

منظره ای زیبا از سواحل بنگلادش منظره ای زیبا از سواحل کولالام پور منظره ای زیبا از سواحل بنگلادش

این متن قابل ویرایش می باشد:
تذکر برای استفاده از سئو قالب: ✿ بلاکهایی که استفاده نمیکنیداز قالب خارج کنید ✿ استایل انجمن در صورت عدم استفاده از قالب خارج کنید
خطای استاندارد قالب از کد نویسی نمی باشد وچندین بار چک شده است✿ سرعت بارگذاری قالب و استاندارد کد نویسی و سئو فوق العاده بالا می باشد
✿✿ از دست زدن به اجزای اصلی قالب یا برداشتن لینک طراح و سئو موجب ناراحتی ما می شود قطعا حرام خواهد بود ✿✿
معرفی و اخبار سایت
آخرین ارسالی های انجمن
load
عنوان پاسخ بازدید توسط
1 721 atefeh
0 196 qasem
1 504 reza
0 808 somi
1 313 zara
0 252 reza
0 345 raz
0 443 raz
0 384 raz
0 369 raz
0 463 raz
0 572 submit
0 476 submit
0 258 submit
0 361 submit
0 253 reza
0 529 reza
0 554 reza
0 404 reza
0 462 reza

سبک بازگشت

سبك بازگشت

 


 

                    

                      «مركز تربيت معلم شهید پاکنژاد یزد »

 

                  

استاد راهنما:شاهنده

 

 

 

 

                                                                                                                     «بهار 1387»

                    

كليد وا‍‍ژه:

آذر بيگدلي

مشتاق

صباحي

سبك خراساني

سبك هندي

قاآني

سروش

دوره ي صفويه

تضعيف جامعه

اسلوب

زبان ادبي

اجتماعي

شاعران

قالب شعر

اصول ادبي

زبان خام شاعران

نهضت باز گشت

سبك عراقي

مولوي

حافظ

      

 

 

    چكيده:

 

      عوامل موثر در پيدايش نهضت بازگشت عبارتند از:تاراج كتابخانه اصفهان،دربار قاجاريه،تضعيف جامعه.در سبك عكس العمل و تتبع ضديت شاعران نخستين نهضت بازگشت از قبيل آذر بيگدلي و مشتاق و صباحي با سبك هندي شديد بود برخي از آنان حتي شاعران بزرگي چون صائب را قبول نداشتند.اما در مقام مقابله به سبب فقر فرهنگي حاكم بر جامعه تنها راه حلي كه به نظرشان مي رسيد و از دستشان بر مي آمدتتبع سبك هاي كهني بود كه در دوره هاي خاص فرهنگي اجتماعي رواج يافته و تمام شده بودند.آنان هرگز در صدد بناي اسلوب جديد بر نيامدند. شعر دوره ي بازگشت چند مختصه ي مهم دارد:

      1-از نظر زبان 2-از نظر فكر 3-از نظر ادبيات.

       ارزش شعر دوره ي بازگشت اين است كه مشتمل بر نقاوه و خلاصه يي از همه ي سبك ها و جريانات مهم ادبي دوره هاي قبل است.شاعران دوره ي بازگشت در حقيقت نخستين سبك شناسان ايران هستند يا نخستين كساني هستند كه بدون اينكه خود بدانند به مطا لعات سبك شناسي اشتغال مي ورزيدند.سبك شناسي في الواقع بدون اين كه نامي داشته باشد در همين دوره آغاز مي شود.زيرا شاعران براي تقليد هاي درست مجبور بودند به همه ي جوانب مختصات زباني و فكري و ادبي آثار قدما دقيق شوند و آن ها را به نيكي بياموزند.

     زيان نهضت بازگشت اين بود كه فكر تقليد صرف قدما را در جامعه رسوخ داد و مقاومت در برابر هر حركت جديد ادبي را در ذهن فضلا ريشه دار كرد.

 

     

               «مقدمه» 

      در بازگشت ادبی " شعر از پیچیدگی و تعقید رها شد و آمادهء بیان مضامین ِ جدید گشت. " در دوران معاصر ما که آن را می توان ادامه سبک باز گشت ادبی نیز دانست تغییر و تحولات سریع فکری فرهنگی و اجتماعی بر شعر فارسی تاثیر فراوان داشت و تنوع انواع روش ها و اندیشه ها و نوع شعر در این دوران بسیار زیاد بود .

     پیش از آن که افکار تجدد خواهانه و آزادی طلب بر علیه استبداد قاجاری و جامعهء قرون وسطایی ایران در شعر فارسی تبلور یابد، زمینه های فکری اندیشه های جدید که متأثر از انقلاب صنعتی و تحولات جامعهء اروپا و به خصوص انقلاب کبیر فرانسه بود ، ابتدا به وسیلهء نویسندگان و متفکران و روشنفکرانی چون میرزا فتحعلی آخوندزاده، میرزا ملکم خان ، جلال الدین میرزا قاجار، میرزا یوسف مستشار الدوله ، میرزا جعفر قراچه داغی، طالبوف تبریزی، زین العابدین مراغه ای، میرزا آقاخان کرمانی ، میر زا آقا تبریزی و دیگران ـ که افکار خود را در رسالات و مقالات متعدد و به شکل های گوناگون عرضه می کردند ـ به وجود آمد.
     در این میان کسانی همچون میرزا فتحعلی آخوندزاده ، میرزا آقاخان کرمانی و زین العابدین مراغه ای (در سیاحتنامهء ابراهیم بیک ) خود به نقد ِ ادبیات گذشته پرداختند و برای نخستین بار بر ضرورت رئالیسم ِ اجتماعی در ادبیات و دید و نگاه انتقادی از اوضاع نابسامان جامعه و به طور خلاصه به نقش روشنگر و آگاهی دهندهء شعر به عنوان یک رسانهء بسیار مهم فرهنگی و هنری تأکید ورزیدند.
     خودِ میرزا فتحعلی آخوند زاده با نوشتن نمایشنامه ها و میرزا آقاخان کرمانی با سرودن شعرهای اجتماعی و سیاسی نمونه هایی از «ژانر» های ادبی مثل نمایشنامه و انواع شعر که از نظر مضمون در ایران سابقه ای نداشت ، نمونه هایی به دست دادند.
     این نویسندگان و روشنفکران که درواقع پیام آوران و بشارت دهندگان دنیای جدید و منادیان افول استبداد و خود رأیی دنیای کهن بودند ، با طرح چشم اندازهای جدید ِ اندیشگی و بر بنیادِ آرمانشهر متکی بر قانون و آزادی    و حاکمیت ملی ، درواقع ، آبشخور فکری و فرهنگی و زیباشناسی و سرچشمهء ایدآل های شعر مشروطه را در ایران فراهم كردند .                                   بر این زمینه بود که شعر مشروطه و کمابیش شاعران این دوره بر سه عنصر قانون و آزادی و حاکمیت ملی تأکید می ورزیدند و ستایشگر آن بودند که همراه با انتشار و طرح نظریات متفکران و منتقدانی همچون میرزا آقاخان و آخوند زاده و رواج بیانیه ها و بحث های ادبی و نیز وجود بعضی از شعرهای فتحعلی خان شیبانی و قائم مقام فراهانی زمینه ي  ظهور شاعرانی چون ادیب الممالک فراهانی، علی اکبر دهخدا ، محمد تقی بهار ، ایرج میرزا ، سید اشرف گیلانی ، عارف قزوینی ، فرخی یزدی ، ابوالقاسم لاهوتی ، میرزادهء عشقی و سرانجام علی اسفندیاری ـ یعنی نیما یوشیج ...





               عوامل موثر در پيدايش نهضت بازگشت

 

 

    به چند مورد اجمالاٌ اشاره ميشود :

1.تاراج كتابخانه اصفهان

    بعد از حمله ي غزان و مغولان وتيموريان مكررا كتابخانه هاي سلطنتي و عمومي چون كتابخانه ي سامانيان و كتابخانه ي سر پل بازارچه ي بخارا و غيره از بين رفته بود.تتمه ي اين كتب كه اينجا وآنجا پراكنده بود در دوره صفويه كه دوره رشد و توسعه و آرامش بود به تدريج در دربار صفويه و مراكز ديگر جمع آوري شد.اما اين كتابخانه ها هم در حمله افغان ها تاراج شد و مقداري از آن به دست مردم افتاد و باعث ارتباط مجدد اهل ذوق با ادب كهن شد.

2.دربار قاجاريه

    ايجاد دربار با شكوه و تثبيت حكومت مركزي باعث شد تا شاعران دوباره در دربار جمع شوند و به مدح پادشاهان بپردازند.سلاطين قاجار خود را با سلاطين غزنوي و سلجوقي ماننده مي دانستند و لذا از شاعران انتظار قصايد مدحي داشتند.

فتح الله خان شيباني ناصر الدين شاه را همان محمود غزنوي ميداند,منتها محمود با شمشير به هند رفت و ناصر الدين شاه با خرد به اروپا .

3.تضعيف جامعه

     تغيير نكردن اوضاع و احوال منحط سياسي و اقتصادي و اجتماعي بلكه تضعيف بيشتر آن بر اثر شكست ايران از روسيه تزاري و بر عهده گرفتن غرامت هاي كلان و اعمال نقش دولتهاي استعماري در ايران. به هر حال,حال و هواي قرون وسطايي آن وقت ايران مناسب با همان شعر دوره ي بازگشت است.

 

سبك عكس العمل و تتبع

 

     ملك اشعراء بهاردر شعري گويند:

زان سبب شد سبك هندي مبتذل

گشت پيدا در سخن عكس العمل

       ضديت شاعران نخستين نهضت بازگشت از قبيل آذر بيگدلي و مشتاق و صباحي با سبك هندي شديد بود و برخي از آنان حتي شاعران بزرگي چون صائب را هم قبول نداشتند.آذز در تذكره خود درباره صائب مينويسد:« اكثر اشعار ايشان ملاحظه,اين چند بيت به سعي فراوان از او انتخاب شد!». اما در مقام مقابله به سبب فقر فرهنگي حاكم بر جامه تنها راه حلي كه به نظرشان ميرسيد و از دستشان بر مي آمد تتبع سبك هاي كهني بود كه در دوره هاي خاص فرهنگي اجتماعي رواج يافته و تمام شده بودند. آنان هرگز در صدد بناي اسلوب جديدي بر نيامدند. قسمت اعظم اشعار دوره بازگشت اشعاري است كه به اقتفاي اشعار قدما سروده شده است يعني در اين دوره حتي صورت شعري را هم تقليد مي كردند.

 

 

 

  و اينك چند نمونه(1) :

 

 

   قصيده رودكي را اين قصيده در جوابستي

                                                     «يار آن مي كه پنداري روان ياقوت نابستي»

سروش

  بهار آمد ودي را گرفت و كرد مهار

«چنين كنند بزرگان چو كرد بايد كار»

قاآني

 

مختصات شعر دوره ي بازگشت

 

  1 .از نظر زبان:زبان شاعران نخستين نهضت بازگشت از قبيل مشتاق و آذز وصباحي خام و ابتدايي است و اين مي رساند كه ادباي اين دوره از متون قديم و فصيح و بليغ زبان فارسي بيگانه بودند,يا با آنها انس كافي نيافته بودند . علاوه بر اين شاعران نخستين دوره بازگشت نسبت به زبان سهل انگاري غير قابل قبولي دارند . مشتاق اصفهاني مي گويد:

   چه شد گاهي به حرفي آن دولعل دلگشا بگشا

                                                    اگر از بهر ما نگشايي ار بهر خدا بگشا

 

  كه چه شد را به جاي چه شود و بگشا را به جاي بگشايي به كار برده است!

اما بعد ها به سرعت بر اثر ممارست در متون قديم ,زبان تعالي ميابد و در امثال سروش و قاآني و شيباني و داوري به كمال ميرسد به طوري كه زبان برخي از اين شاعران را به زحمت ميتوان از زبان قدما باز شناخت. شباهت زباني بين سروش و فرخي حيرت آور است. سروش به همه ريزه كاري هاي زباني آشنايي دارد.

     در شعر زير به سبك شاعران دوره غزنوي –تير ماه را در معني پاييز و زمستان به كار برده است

       اي غمزه ي تو بر دل عاشق فكنده تير

                                       برخيز وباده ده كه فرو جست باد تير

        مي پير ده كه طبع كند تازه و جوان

                                      خاصه كه طبع گيتي پژمرده گشت وپير

 

   در بيت زير كشيدن را در يكي از معاني كهن آن –ميل كردن(2)-آورده است:

         دلم به مهر تو اي سرو كاشمر كشدا

                                      كه پرده جعد تو از قير به قمر كشدا

 

       بسياري از ويژگي هاي فراموش شده ي زبان از قبيل الف اطلاق كه از قرن ششم به بعد فراموش شده بود در شعر دوره ي بازگشت دوباره رواج يافت.

      اما با اين همه گاهي مي توان از روي جزيياتي دريافت كه شعر مربوط به سبك خراساني اصلي است يا دوره ي بازگشت.مثلا گاهي در كاربرد انواع ياء كه در سبك خراساني آيين و بنيادي دارد اشتباه .                                                                 

 

 

يا رب اين وجود است يا غارتگر درياستي

                                                        يا رب اين طبع است يا درياي گوهر زاستي

 

«فتحعلي خان صبا»

  

  حال آنكه قدما ياء ترديد و شك را در مواقعي ميآورند كه ادات ترديد از قبيل گويي و پنداري در كلام موجود باشد:

        بيار آن مي كه پنداري روان ياقوت نابستي

                                                   وياچون بر كشيده تيغ پيش آفتابستي

«رودكي»

         سرشكت ابر آذاري سرشته باگلابستي

                                             نسيم باد نوروزي به بوي مشك نابستي

«سروش»

 

 

نمونه هايي از زبان خام شاعران آغازين نهضت بازگشتي

 

       صباحي بيگدلي از شاعران نخستين اين جنبش در قطعه يي كه خطاب به رفيق اصفهاني فرستاده است از طرفداران سبك هندي چنين انتقاد ميكند:

              شكايتي است ز ابناي روزگار مرا

                                                  تويي به درك ويالحق درين بساط حقيق

       لغت بساط مناسب نيست.شاعر خواسته است با استفاده از لغات غير معمول عربي چون حقيق,صهيل,نهيق,شقيق,سحيق,عقيق(لابد به تقليد ازمنوچهري) زبان خود را ادبي و فاضلانه نشان دهد. معادل فصيح تويي در اشعار قدما "توي" است.

      نجسته ره به طريقت ستاده در ارشاد

                                    نبرده پي به حقيقت نشسته در تحقيق

      ستاده به جاي استاده اند و نشسته به جاي نشسته اند آمده است.

       رسانده به بانگ فضيلت به چرخ و نشناسد

                                                    سهيل را ز سها وصهيل را ز نهيق

      باز براي فاعل جمع (ابناي روزگار)فعل مفرد"نشناسد"آورده است.

      به خضر طعنه وخود در ميان وادي گم

                                             به نوح خنده وخود درميان بحر غريق

       طعنه را به جاي طعنه زده وخنده را به جاي خنده كرده به كار برده است.اين عيب در نثر اين دوره هم هست.

       كسي نه زاهل جهان منكر بلاغتشان

                                        چه از وضيع وشريفوچهاز عبيدوعقيق

      نه قيد نفي است و بايد فعلي را منفي كند حال آنكه فعل نياورده است,مراد از نه "نيست" است.

             نهد به شاعر ديرينه تهمت هذيان

                                   دهد به گفته پيشينه نسبت تلفيق

      مي خواهد بگويد كه شاعران سبك هندي به شاعران كهن تهمت هذيان گويي مي زنند,

حال آنكه درست بر عكس است و شاعران سبك هدندي در مظان هذيان گويي بوده اند.

      بعد از گذشت چندي واشاعه اسلوب تقليد ار قدما دقت شاعران در استفاده از زبان كهن بر اثر ممارست ايشان در دواوين فصحاي قديم زياد ميشود و شاعراني چون محمود خان صبا و شيبانيوقاآنيوسروش پيدا ميشوند كه زبان ايشان يادآور فصاحت و بلاغت زبان گذشتگان است.چند بيت از قصيده يي از سروش از باب نمونه ذكر ميشود:

             بدان و آگه باش اي چراغ تركستان

                                          كه هفته دگر آيم به نزد تو مهمان

         به مهر هيچ بتي نا سپردهام دل خويش

                                               چنان كه بردم باز آرمش بر تو چنان

          ببوي تر كن با نافله گيسوي چو كمند

                                              سياه تركن با وسمه ابروي چو كمان

        چنان بنه سر آن موي ها بر آن جبهه

                                       كه هيچ يك نپذيرد ز هيچ يك نقصان

         بر تو با بر من به كه نو كند پيوند

                                       لب تو با لب من به كه نو كند پيمان

        بر آن لبان چو مرجان چنان زنم بوسه

                                              كه رنگ مي ببرد ز آن لبان چو مرجان

        روم به زرگر بهر تو طوق و ياره كنم

                                            ازآن زر ستده از خزانه ي سلطان ...

        لغات و تركيبات و نكات زير ذهن خواننده را متوجه شعر كهن سبك خراساني ميكند:چراغ تركستان (ناحيه اي كه در شهر كهن فراوان از آن ياد شده است) به بوي تركردن: استفاده از ب صفت ساز ,معطر(در ضمن از موازنه كه شيوه ي رايج ساخت بيت در سبك خراساني است استفاده كرده است). نپذيرد:هر چند با تلفظ عادي صحيح است اما بهتر است به سكون پ خوانده شود(آوردن مفعولن به فعالتن),زيرا وجود اينگونه سكته ها از مختصات آوايي سبك خراساني است . بر تو با بر من : از موازنه استفاده كرده است. مي ببرد:استاد بهار (سبك شناسي ج 1 ,ص 359) مي برم ضبط كرده و گفته است كه سروش به سبك قدما يك بار به جاي فعل التزامي فعل اخباري آورده است. بر آن لبان : صنعت ردالصدر در سبك خراساني مورد توجه بود. كنم: ساختن. لغات ياره و ستدن كهن است به طور كلي زبان ساده و فارسي است و لغت عربي كم دارد . از نظر ادبي تشبيهات محسوس به محسوس است. از همه مهمتر آوردن مفعولن به جاي فعالتن در ركن دوم يا سكته است كه شعر را كهن جلوه مي دهد:بدان و آگه باش اي چراغ تركستان,چنانكه بردم باز آرمش بر تو چنانََََ ,روم به زرگر بهر تو طوق و ياره كنم.

      يكي از مسايل معني دار در فرق نهضت بازگشت با نسخه اصل يعني سبك شعر خراساني در اين است كه شاعران سبك خراساني اهل خراسانند اما شاعران خراساني گوي دوره بازگشت اهل عراق عجم (شيراز وكاشان و اصفهان)

     2.از نظر فكر : اما از نظر فكري سعي در بيان همان افكار مرسوم در عهد غزنوي و سلجوقي در قصيده و افكار دوران حافظ وسعدي در غزل بود و مي كوشيدند حتي المقدور از مسايل روز استفاده نكنند تا هر چه بيشتر شعر به اسلوب قدما شبيه باشد.

    از اين رو در زبان شعري و فكر شعري محدوده ي خاصي داشتند.

    اين فكر حتي تا چند دهه قبل هم  مرسوم بود و مثلا مي پنداشتند كه هر واژه اي را نميتوان در شعر بكار برد يا هر موضوعي را نبايد موضوع شعر قرار داد. در قصيده تغزل و سپس مدح ودر غزل مضامين عاشقانه و عارفانه مرسوم بود و از مسايل سياسي و اقتصادي و اجتماعي سخن نميگفتند.صفي عليشاه در عرفان اداي مولانا را در مي آورد و فروغي بسطامي در غزل اداي سعدي و حافظ را و سروش در قصيده اداي فرخي را.                                                                                                                                   دست استعمار هر روز در ايران ماجرايي مي آفريد يا گاهي كارخانه يي و صنعتي به ايران مي رسيد يا به هر حال مساءل سياسي نويني مطرح مي شد و مثلا گوشه يي از مملكت از دست ميرفت  اما شاعران جز به ظواهر و فضاي گمشده دربارهاي غزنوي

و سلجوقي اعتنايي نداشتند مثلا يكي از مسايل سياسي مهم در دوره ناصرالدين شاه دعواي خوارزم بود كه انگليسي ها ميخواستند به جهت امنييت هند از ايران جدا كنند. ايران به آنجا لشگر كشيد.سر خان خيوه را بريدند وبه دربار ايران آوردند.سروش در قصيدهاي سخت استادانه به كل ماجرا نگاهي بسيار سنتي و سطحي دارد:

           افسر خوارزمشه كه سود به كيوان

                                 باسرش آمد بدين مبارك ايوان َ

     همين سروش كه شاعري لطيف طبع و خوش قريحه بود قصيده اي به مناسبت تاسيس تلگرافخانه سروده ودر آن از ناصرالدين شاه مدح كرده است اما ابدا در مورد تلگرافخانه سخن نميگويد.چاره اي كه انديشيده اين است كه در تغزل زيباي قصيده به مناسبت اينكه تلگرافخانه هم ميتوتند در طرفة العيني پيغام عاشق را به معشوق برساند يا از معشوق خبري براي عاشق بياورد,باد صبا و قاصد را موضوع قرار دهد وآنها را در ذهن خود مشبه به تلكرافخانه سازد و سپس فقط در مورد حالات عاشق و معشوق و چگومگي آگاهي آنان از حال هم سخن ميگويند:

     منت ايزد را كه آسان كرد بر عشاق كار

                                                      زين همايون گارگه كاندر جهان شد آشكار

     عاشقان بي پيك و نامه در سوال و در جواب

                                                         با نگارين در ميان فرسنگ اگر سيصد هزار

      كارگاه وصل خواهم كرد ازين پس نام او

                                             جاودان از من بدواين نام بادا يادگار

     بدگمان تا كي كه قاصد راست گويد يا دروغ

                                                       رشك بردن تا به چند از وي كه بيند روي يار

     در يكي لحظه برد پيغام وپاسخ آورد

                                                    عاشق ار در قيروان معشوق اگر در قندهار

     بامدادان آمدم گريان بر اين كارگاه

                                              تا كه آگاهي مرا دارد ز يار و از ديار

     من بدو پيغام دادم زو به من آمد جواب

                                                 لحظه يي از هفت منزل بي عناي انتظار

     راست گفتي پيش اويم با هم اندرگفتگوي

                                           چاكر اين كارگاهم شاكر پروردگار

     او ز حال من خبر شد من خبر از حال او

                                        نافرستاده رسول ونادونيده سوار

     چون ز شهر يار من آمد بدين زودي خبر

                                               شادمان گشتم دعا كردم به جان شهريار

|

نویسنده: غریب رضا | تاریخ : دوشنبه 12 دي 1390 بازدید : 260
ادامه مطلب
نظرات پست

نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) :S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟ [حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتی

مطالب مرتبط